PORZĄDEK W FIRMIE

W polskim systemie prawnym od wielu lat funkcjonuje ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary.

W polskim systemie prawnym od wielu lat funkcjonuje ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Stosunkowy nieduży akt prawny ( 48 artykułów) jest bardzo rzadko stosowany. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w 2015 r. do sądów wpłynęło 14 spraw, w 2014 r. spraw tych było 31, a w 2013 r. – 26 spraw, a ustawa znajdowała zastosowanie głównie względem małych podmiotów zbiorowych, a nakładane przez sądy kary były relatywnie niewielkie.

W związku z powyższym podjęto prace legislacyjne mające na celu zmianę tego stanu rzeczy. Na skutek tych prac powstał projekt ustawy, którego założenia znacząco odbiegają od dotychczasowych.

Obowiązująca obecnie ustawa z 2002 roku zakłada kary pieniężne od 1 tys. do 5 mln złotych, przy czym nie mogą one przekraczać 3 proc. przychodu firmy.

W praktyce limit pozostaje teoretyczny, ponieważ najwyższa dotychczasowa sankcja nałożona na firmę wyniosła kilkanaście tysięcy. Projekt nowej ustawy to zmienia – limit zostanie zniesiony, a przedział podwyższony od 30 tys. do 30 mln złotych. W przypadku zignorowania informacji pochodzących od sygnalisty limit kary może zostać podwojony (do 60 mln złotych), co oznacza 12-krotne zwiększenie górnego wymiaru sankcji finansowych w stosunku do obecnie istniejących przepisów.

jak odzyskac skradzione pieniadze z karty kredytowej

Jakie zmiany wprowadza nowa ustawa?

Istotną zmianą jest w pierwszej kolejności odstąpienie od uprzedniego skazania osoby fizycznej, jako niezbędnego warunku odpowiedzialności podmiotu zbiorowego. Wedle projektowanych zmian pojawi się nowa przesłanka, dla której niezbędne będzie ustalenie, iż osoba fizyczna piastująca określone funkcje w podmiocie zbiorowym dopuściła się czynu zabronionego, który przyniósł lub też mógł przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść.

Co więcej, okoliczność ta będzie mogła być ustalona przez sąd w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego i to niezależnie od uprzedniego skazania osoby fizycznej.

Zasady ponoszenia odpowiedzialności przez przedsiębiorcę

W związku z powyższym projektowana ustawa opiera się w szczególności na koncepcji tzw. winy anonimowej.

Wedle tej koncepcji odpowiedzialność podmiotu zbiorowego może mieć miejsce w przypadku wykazania w toku postępowania, że czyn zabroniony został popełniony – co stanowi warunek minimum tej odpowiedzialności.

Nie jest przy tym wymagane ustalenie konkretnej osoby fizycznej, jako sprawcy przestępstwa.

Warunek odpowiedzialności na podstawie nowych przepisów

Warunkiem odpowiedzialności na podstawie nowych przepisów ustawy jest wyczerpanie znamion czynu zabronionego w następstwie: co najmniej braku należytej staranności w wyborze osoby realizującej zadania na rzecz podmiotu zbiorowego albo w nadzorze nad nimi, jak również wskutek nieprawidłowości w organizacji działalności podmiotu zbiorowego, która ułatwiła lub umożliwiła popełnienie czynu zabronionego.

Nieprawidłowości te rozumiane są przez ustawodawcę na zasadzie tzw. katalogu otwartego, do którego zalicza w szczególności: brak określenia zasad postępowania na wypadek zagrożenia popełnienia czynu zabronionego lub skutków niezachowania reguł ostrożności.

Zmiana dotycząca kar i środków karnych

Największa jednakże zmiana dotyczy katalogu kar i środków karnych. Znacznie podniesiono granicę finansowej odpowiedzialności podmiotu zbiorowego, która w projekcie została określona w zakresie od 30 000 zł do 30 000 000 zł. W przypadku zignorowania informacji pochodzących od sygnalisty limit kary może zostać podwojony (do 60 mln złotych), co oznacza 12-krotne zwiększenie górnego wymiaru sankcji finansowych w stosunku do obecnie istniejących przepisów. Co istotne, wysokość nakładanych kar, w przeciwieństwie do obowiązującego stanu prawnego nie będzie uzależniona od wysokości osiągniętego przychodu co oznacza, iż nałożenie kary będzie możliwe także wtedy, gdy podmiot zbiorowy przychodu nie osiągnął.

Na osobne omówienie zasługuje kara rozwiązania podmiotu zbiorowego, którą uznać należy za najsurowszą, jednakże w ocenie ustawodawcy powinna ona być stosowana wyjątkowo, w ostateczności, kiedy inne kary i środki karne nie dają gwarancji osiągnięcia celu, tj. przeciwdziałaniu niepopełniania czynów zabronionych przez podmiot zbiorowy lub osoby, za których czyny podmiot zbiorowy odpowiedzialność ponosi.

Bogaty jest również katalog środków, które może zastosować sąd względem podmiotu zbiorowego. Są to m.in.: zakazy, obowiązki, przepadek, nawiązka, czasowe zamknięcie zakładu podmiotu zbiorowego, podanie wyroku do publicznej wiadomości. Natomiast w toku postępowania w przedmiocie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego przewidziano szeroki katalog środków zapobiegawczych, których obejmuje m.in. zakaz promocji i reklamy, zakaz zawierania określonych umów, zakaz prowadzenia określone działalności, zakaz obciążania na czas postępowania bez zgody sądu swojego majątku lub zbywania bez takiej zgody określonych przez sąd składników majątkowych, zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne na czas trwania postępowania, wstrzymanie wypłat dotacji lub subwencji, zakaz łączenia się, podziału lub przekształcenia podmiotu zbiorowego.

Ochrona osób zgłaszających

Ustawodawca przewidział również wprowadzenie szczegółowych i złożonych procedur mających na celu ochronę osób zgłaszających informacje o nieprawidłowościach, do jakich dochodzi w funkcjonowaniu podmiotów zbiorowych, na skutek których doszło do popełnienia czynu zabronionego lub też ułatwiły jego popełnienie. Osoby takie nazywane są sygnalistami (whistleblowers) mają podlegać szczególnej ochronie, tak aby nie doznawały represji z powodu zgłaszania przez nie określonych nieprawidłowości.

Podmiot zbiorowy dla uniknięcia odpowiedzialności, będzie zobowiązany do wykazania, iż dochował należytej staranności

Ciężar dowodu w przedmiocie dochowania należytej staranności spoczywać będzie na podmiocie zbiorowym (czyli na przedsiębiorcy). Prokurator (sąd) będzie zobowiązany jedynie do dowiedzenia faktu popełnienia przestępstwa oraz do wykazania związku tego przestępstwa z działalnością podmiotu. Podmiot zbiorowy natomiast, dla uniknięcia odpowiedzialności, będzie zobowiązany do wykazania, iż dochował należytej staranności, postępując zgodnie z przyjętymi regułami ostrożności.

Czy podmiot zbiorowy może się jakoś bronić?

Czy podmiot zbiorowy może się jakoś bronić przed odpowiedzialnością przewidywaną przez procedowaną ustawę? Jednym ze sposobów ochrony może być wprowadzenie tzw. systemu criminal compliance, którego celem jest zapewnienie funkcjonowania przedsiębiorstwa zgodnie z przepisami prawa karnego, ma być sposobem na wyłączenie lub ograniczenie ryzyka odpowiedzialności kadry zarządzającej przedsiębiorstwa.

 

Jeżeli powyższa tematyka wzbudziła Państwa zainteresowanie lub też obawiacie się skutków wejścia  w życie nowej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, serdecznie zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.

Odpowiedzialność za nieautoryzowane transakcje kartą płatniczą

Pirożek & Pirożek, R.Pirożek, K.Pirożek, J.Wichura SPÓŁKA JAWNA

al. Wojciecha Korfantego 51, 40-160 Katowice
tel.: 32 205 50 12
tel.: 32 205 50 13
e-mail: kancelaria@pirozek.pl
PKO BP SA: 90 1020 2313 0000 3902 0605 4607
SWIFT: BPKOPLPW