„Ile wynosi ten zachowek?”, „A czy mogę chcieć konkretnej rzeczy?” Zachowek – jak to działa

Spadek po zmarłym z reguły trafia do jego najbliższej rodziny. W testamencie można jednak wskazać, że spadkobiercą będzie ktoś inny (np. pominąć kogoś, wskazać osobę spoza rodziny) czy też zmienić przypadający udział (zmniejszyć lub zwiększyć przypadającą spadkobiercy część). Najbliższa rodzina, ta która dziedziczyłaby zgodnie z ustawą, ma wtedy prawo do tzw. zachowku. Zachowek jest instytucją, która zawsze budzi spore wątpliwości.

Komu przysługuje zachowek?

Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Osoby, które nie zostały wymienione powyżej, nie mogą żądać zachowku. Wśród osób uprawnionych do zachowku nie ma np. rodzeństwa spadkodawcy. Jednakże nie przysługuje on tym wszystkim osobom jednocześnie, wpływ na uprawnienie do zachowku ma kolejność dziedziczenia.

Ile wynosi zachowek?

Wielkość zachowku nie jest jednolita. Z tytułu zachowku należy się połowa udziału spadkowego, który przypadłby osobie uprawnionej do zachowku, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. Jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni, należą mu się dwie trzecie tego udziału.

Przy określaniu zachowku uwzględnia się spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, nie uwzględnia się natomiast spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Ustalenie kwoty spadku zwykle jest dość złożone, gdyż wymaga określenia tzw. substratu zachowku, który uwzględnia wartość spadku, a także dokonane przez spadkodawcę przed śmiercią darowizny

Jeśli darowizny wyczerpywały majątek spadkodawcy, to obdarowany musi liczyć się z kierowaniem wobec niego roszczenia o zachowek. Obliczając substrat zachowku, nie uwzględnia się drobnych darowizn zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani darowizn uczynionych przez spadkodawcę więcej niż dziesięć lat licząc wstecz od otwarcia spadku (czyli od chwili śmierci spadkodawcy) na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Darowizny uczynione dla spadkobierców zawsze wlicza się ustalając substrat zachowku. Darowiznę na rzecz osoby obcej wlicza się jeśli została uczyniona na  mniej niż dziesięć lat licząc wstecz od  otwarcia spadku.

Podobnie sytuacja ma się w przypadku zapisów windykacyjnych. Należy mieć na uwadze, że obliczanie substratu zachowku nie jest czynnością prostą i w grę wchodzą wyjątki od powyższych reguł.

Wysokość zachowku nie jest jednoznaczna z wartością majątku spadkowego, jaki odziedziczyłby uprawniony do zachowku przy dziedziczeniu ustawowym. Wartość zachowku zależy od wielu czynników m.in. od ilości osób, które mogą domagać się zachowku, ale także wartości dokonanych za życia przez spadkodawcę darowizn, treści testamentu, a także sytuacji osobistej uprawnionych do zachowku. Po tym samym spadkodawcy każda z osób uprawnionych może uzyskać zachowek w innej wysokości.

Czego mogę żądać konkretnej rzeczy tytułem zachowku?

Uprawniony do zachowku może żądać tylko i wyłącznie zapłaty określonej kwoty pieniężnej od osób, które zamiast niego uzyskały prawa do spadku.

Tytułem zachowku nie można żądać wydania określonych, konkretnych przedmiotów z majątku spadkowego. Zachowek ma zrekompensować jedynie ekonomiczny interes pokrzywdzonego spadkobiercy. Nie można tym sposobem uzyskać ze spadku konkretnych przedmiotów mających wartość majątkową lub sentymentalną.

Jeżeli strony chcą rozstrzygnąć sprawę polubownie, można  dobrowolnie umówić się na inne rozwiązanie – np. przekazanie określonego składnika majątku w zamian za zrzeczenie się prawa do zachowku.

Jak wyegzekwować zachowek?

Roszczenie o zapłatę zachowku może być dochodzone w sądowym postępowaniu cywilnym w drodze procesu. Jeżeli osoba obowiązana do zapłaty zachowku, nie chce zapłacić należnej sumy dobrowolnie, wówczas należy skierować do sądu pozew o zapłatę kwoty stanowiącej wartość należnego zachowku.

Zapraszamy do zapoznania się z pełną ofertą pomocy prawnej w zakresie spraw spadkowych naszej kancelarii. KLIK


O autorze

Anna Wieczorek

Radca Prawny

O MNIE

Radca prawny. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. 

Aplikację radcowską odbywała przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach; zawód radcy prawnego wykonuje od 2020 r. Posiada uprawnienia pozwalające na wykonywanie zawodu mediatora. Doktorant związany nieustannie z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach. Studia prawnicze ukończyła z oceną celującą, broniąc pracy magisterskiej z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego i prawa cywilnego pod kierunkiem prof. dr hab. M. Pazdana.

 W kręgu szerokich zainteresowań znajduje się m.in. prawo upadłościowe i prawo restrukturyzacyjne. Doświadczenie zawodowe zdobywała angażując się w procesy restrukturyzacyjne i upadłościowe spółek z różnych branż, których aktywa wyceniano na  dziesiątki milionów złotych. Do największych sukcesów zalicza koordynację projektu, w którym doszło do zatwierdzenia przez sąd warunków sprzedaży  składników majątkowych stanowiących znaczną część przedsiębiorstwa (tzw. przygotowana likwidacja – pre-pack), którego wartość stawiała go pod tym względem na jednym z pierwszych miejsc w 2020 roku. Specjalizuje się również w zakresie obsługi dużych podmiotów gospodarczych, ze szczególnym uwzględnieniem prawa korporacyjnego, prawa cywilnego, handlowego oraz gospodarczego. Posiada kompetencje w zakresie regulowania skomplikowanego stanu prawnego nieruchomości, również przy uwzględnieniu wielowątkowego postępowania spadkowego.

Posługuje się językiem angielskim.

KONTAKT


Więcej artykułów