Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2017 roku wydanej w sprawie o sygn. akt III CZP 5/17: „Roszczenie osób fizycznych – wspólników spółki cywilnej, którzy na nieruchomości wchodzącej w skład ich majątku wspólnego prowadzą hotel, o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z tej nieruchomości w związku z przebiegiem przez nią gazociągu należącego do przedsiębiorcy przesyłowego przedawnia się w terminie trzech lat”.

Stan faktyczny

Wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie powodowie (tj. wspólnicy spółki cywilnej) wystąpili do Sądu z roszczeniem o zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości gruntowej, stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej wspólników, wykorzystywanej na potrzeby prowadzonej przez nich działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu zbudowanego na niej hotelu. Powodowie złożyli pozew o zapłatę świadczenia za okres od 1 października 2002 r. do 30 września 2013 r. Wskazali także, że pod powierzchnią tego gruntu przebiegają dwa rurociągi stanowiące własność pozwanej spółki, która nie ma uregulowanego stanu prawnego. W postępowaniu sądowym pozwana dążąc do oddalenia powództwa i zarazem kwestionując zasadność roszczenia, podniosła m.in. zarzut przedawnienia roszczenia, wskazując, że roszczenia sprzed 10 lat uległy przedawnieniu tj. za okres od 1 października 2002 r. do 1 października2003 r.,

Sąd Rejonowy rozpoznając sprawę wyrokiem z 16 października 2015 r. przychylił się do stanowiska powodów i uwzględnił powództwo w całości. W treści uzasadnienia Sąd wskazał, że , że roszczenie powodów ulega przedawnieniu w ogólnym, dziesięcioletnim terminie. Z tak wydanym wyrokiem nie zgodziła się pozwana i w sporządzonej apelacji, podtrzymała zgłoszony już zarzut przedawnienia, modyfikując treść zarzutu. Pozwana zaznaczyła, że nieruchomość, której dotyczy roszczenie, stanowi majątek wspólników spółki cywilnej, który jest wykorzystywany do celów gospodarczych i w związku z tym dochodzone roszczenie ulega trzyletniemu przedawnieniu.

Sąd II Instancji (Sąd Okręgowy) rozpoznając przedmiotową sprawę przedstawił do Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia powstałe zagadnienie prawne tj.: „Czy roszczenie wspólników spółki cywilnej będących osobami fizycznymi, którzy na nieruchomości wchodzącej w skład ich majątku wspólnego prowadzą hotel, o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z tej nieruchomości w związku z przebiegiem przez nią gazociągu należącego do przedsiębiorcy przesyłowego, przedawnia się w terminie trzech czy 10 lat?”

Uchwała Sądu Najwyższego

Przedstawione zagadnienie prawne miało istotne znaczenie dla porządku prawnego, gdyż Sąd Najwyższy postanowił wydać uchwałę w tej sprawie, w której stwierdził, że roszczenie dochodzone przez powoda przedawnia się w terminie trzech lat.

W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego czytamy, że istotne dla określenia terminu przedawnienia roszczenia w kontekście art. 118 Kodeksu Cywilnego ma zdefiniowanie znaczenia pojęcia „działalność gospodarcza”. Dopiero następnie należy ustalić, na czym polega związek roszczenia z taką działalnością. Albowiem zgodnie art. 118 Kodeksu Cywilnego trzyletni termin przedawnienia odnosi się do roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wobec powyższego Sąd Najwyższy rozstrzygają przedstawione zagadnienie uznał, że na gruncie wskazanego unormowania można przyjąć, że wymagane jest, aby taka działalność miała stały (chodzi o powtarzalność działań), zawodowy charakter, żeby była podporządkowana regułom opłacalności i zysku lub zasadzie racjonalności gospodarowania, co oznacza założenie jej efektywności, bądź wydajności, żeby była prowadzona na własny rachunek oraz żeby polegała na uczestnictwie w obrocie gospodarczym. Sąd Najwyższy zaznaczył także, że bez znaczenia jest przy tym forma prawna prowadzenia działalności, jak i dziedzina aktywności gospodarczej oraz fakt ujawnienia rodzaju tej aktywności, z którą jest związane roszczenie w aktach założycielskich i w rejestrze.

Co więcej, w ocenie Sądu Najwyższego, unormowanie zawarte w art. 118 Kodeksu Cywilnego, dotyczy związku roszczenia z prowadzoną przez dany podmiot działalnością gospodarczą, nie zaś o roszczenia przysługujące przedsiębiorcy. Sąd Najwyższy podkreślił również, że decydujące znaczenie dla takiej kwalifikacji roszczenia ma moment jego powstania, natomiast to, czy druga strona jest przedsiębiorcą, nie ma znaczenia. Sąd Najwyższy wskazał, że związek roszczenia z działalnością gospodarczą polega przede wszystkim na tym, że” „roszczenie łączy się zazwyczaj z czynnościami prawnymi dokonywanymi w toku prowadzenia tej działalności gospodarczej. Nie musi to być jednak związek bezpośredni i nie należy go zawężać do czynności ściśle związanych z aktywnością podmiotu gospodarczego. Roszczenia wynikające z czynności umożliwiających samo prowadzenie działalności gospodarczej (np. najem, dzierżawa pomieszczeń, zakup maszyn i urządzeń) także należy wiązać z prowadzeniem działalności gospodarczej”.

Biorąc powyższe pod uwagę w związku z występowaniem w przedmiotowej sprawie dowodów potwierdzających, że prowadzona przez powodów działalność, polegająca na prowadzeniu znajdującego się na nieruchomości wspólnej hotelu jest działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 118 Kodeksu Cywilnego, to w konsekwencji przesądza, że okres przedawnienia wynosi trzy lata.

Podsumowanie

Przedstawione orzeczenie Sądu Najwyższego bez wątpienia rozstrzyga, w jakim terminie przedawniają się roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w związku z przebiegiem przez nią urządzeń przesyłowych należącego do przedsiębiorcy przesyłowego.

Istotne dla przyjęcia trzyletniego terminu przedawnienia było dokonanie wykładni pojęcia „działalność gospodarcza” i ustalenie, na czym polega związek pomiędzy roszczeniem a działalnością gospodarczą. Sąd Najwyższy słusznie wskazał, że powyższe określenia nie są ostre i w związku z tym nie zawsze pozwalają precyzyjnie oddzielić roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej od innych. Zaakceptować należy pogląd wyrażanym w doktrynie i orzecznictwie, że: „aby w przypadkach wątpliwych pojęcia te rozumieć szeroko i, w konsekwencji, w stosunku do roszczeń wynikających z takiej działalności, stosować trzyletni termin przedawnienia”.

– opracowano na podstawie Uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2017 roku sygn. akt III CZP 5/17 oraz orzeczeń i komentarzy powiązanych.

Mateusz Mania

zobacz inne nasze artykuły: nieruchomości i prawo budowlane