Umowny podział majątku wspólnego pomiędzy byłymi małżonkami: czym jest i czy warto go dokonać?

podział majątku po rozwodzie

Osoby, których małżeństwo zostało rozwiązane na mocy prawomocnego wyroku sądu, często stają przed dylematem wyboru odpowiedniej i najkorzystniejszej metody podziału majątku wspólnego. Należy bowiem zauważyć, iż ustanie małżeńskiej wspólności majątkowej powoduje przekształcenie tytułu prawnego małżonków do należącego do nich majątku wspólnego.

Ustanie małżeństwa skutkuje tym, że dotychczasowa wspólność łączna ulega przekształceniu w wspólność ułamkową, do której zgodnie z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku, i tak art. 46 KRO stanowi, że w sprawach nieunormowanych w artykułach poprzedzających od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku.

Kiedy można dokonać umownego podziału majątku?

Od momentu ustania wspólności majątkowej możliwy staje się więc podział majątku wspólnego małżonków. Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami, dokonanie wspomnianego podziału jest możliwe w wyniku zawartej pomiędzy zainteresowanymi stronami umowy lub też na skutek orzeczenia sądu.

Warto również sprecyzować, że ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej następuje nie tylko na skutek rozwodu, ale również poprzez śmierć jednego z małżonków, unieważnienie małżeństwa, orzeczenie separacji. Dodatkowo rozdzielność majątkowa między małżonkami może istnieć na skutek podjęcia czynności prawnych umownie lub sądownie. Rozdzielność majątkowa między małżonkami powstaje również w przypadku ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości co najmniej jednego z małżonków.

W jakiej formie dokonuje się umownego podziału majątku po rozwodzie?

Odnosząc się do charakterystycznych aspektów związanych z dokonaniem podziału majątku wspólnego w drodze umowy należy podnieść, że strony takiej umowy mają swobodę w zakresie ustalenia, czy przedmiotem podziału będzie cały majątek wspólny, czy też tylko niektóre jego składniki. Należy jednak pamiętać, że aby możliwe było dokonanie podziału majątku wspólnego w drodze umowy konieczna jest zgoda obu stron co do tego, której z nich przypadnie poszczególny składnik majątku.

W literaturze wskazuje się, że w zależności od charakteru składników majątkowych, które mają ulec podziałowi oraz woli stron, podział może mieć postać:

– podziału w naturze na podstawie art. 211 i 212 k.c., czyli wydzielenia konkretnych składników majątku wspólnego, z uwzględnieniem udziałów każdego z małżonków i z ewentualną dopłatą;

– podziału cywilnego na mocy art. 212 § 2 k.c., oznaczającego sprzedaż przedmiotów z majątku wspólnego i podzielenie kwoty uzyskanej ze sprzedaży, z uwzględnieniem udziałów każdego z małżonków – sugerowany przy rzeczach (prawach) niepodzielnych lub niechęci jednego z małżonków do potencjalnych dopłat czy spłat;

– przydzielenia zgodnie z art. 212 § 2 k.c. na wyłączną własność danych przedmiotów w całości na rzecz jednego małżonka z określeniem obowiązku spłaty na rzecz drugiego.

Umowny podział majątku wspólnego może być dokonany przez małżonków co do zasady w dowolnej formie. Ustawodawca przewiduje jednak w tym zakresie kilka wyjątków ze względu na to, jakie przedmioty wchodzą w skład majątku. W sytuacji, gdy umowa o podział majątku ma obejmować na przykład nieruchomości czy prawo użytkowania wieczystego, wtedy powinna być ona zawarta w formie aktu notarialnego. Natomiast do umownego podziału majątku wspólnego, w którego skład wchodzi przedsiębiorstwo, potrzebna jest forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi – chyba że w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo jest ono objęte zarządem sukcesyjnym, wtedy ustawodawca wymaga dla takiej umowy zachowania formy aktu notarialnego.

Co może być przedmiotem przedmiotem umowy o podział majątku?

Należy pamiętać, że przedmiotem umowy o podział majątku mogą być tylko aktywa, zatem umowa taka nie będzie obejmować długów małżonków. W przedmiotowej umowie należy ustalić skład oraz wartość majątku wspólnego. Umowa o podział majątku powinna także zawierać rozliczenie nakładów i wydatków dokonanych w czasie trwania wspólności z majątku wspólnego na majątki osobiste małżonków, a także rozliczenie długów małżonków spłaconych z majątku wspólnego. Nadto, każdy z małżonków jest uprawniony do żądania zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, chyba że zostały one zużyte w celu zaspokojenia potrzeb rodziny.

Jakie są koszty umownego podziału majątku?

W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt, że w praktyce postępowania sądowe o podział majątku wspólnego są długotrwałe oraz kosztowne. Ponadto ze względu na długotrwałość – istnieje możliwość zmiany wartości składników majątkowych w toku trwania postępowania sądowego. W takiej sytuacji czas trwania postępowania może ulec zmianie, w wyniku tego, że sąd drugiej instancji powinien uwzględnić zaistniałą w trakcie trwania postępowania apelacyjnego zmianę wartości przedmiotów majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego i dokonać ponownego ustalenia na dzień zamknięcia rozprawy przed tym sądem wartości wszystkich składników majątku wspólnego.

Zauważyć również można, że umowny podział majątku wspólnego, który był uprzednio objęty majątkową wspólnością małżeńską może być korzystniejszy dla stron ze względu na możliwość stosunkowo szybkiego dokonania takiego podziału oraz jego wdrożenia, ale również ze względu na koszty związane z takim podziałem. Co więcej, ze względu na zasadę swobody umów umowny podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności między małżonkami może objąć cały majątek lub być ograniczony jedynie do jego części – podział częściowy. Strony umowy o podział majątku wspólnego mają więc swobodę w aspekcie ustalenia, czy przedmiotem podziału będzie cały majątek wspólny, czy też niektóre jego składniki. Sądowy podział majątku może nastąpić częściowo tylko z ważnych powodów.

Odnosząc się do kosztów, jakie są związane z koniecznością zawarcia umowy o podział majątku wspólnego w formie aktu notarialnego, należy zauważyć, że wynagrodzenie notariusza jest ustalane w sposób indywidualny z klientem, jednakże nie może przekroczyć maksymalnych stawek taksy notarialnej, które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, i tak zgodnie z § 3 tego rozporządzenia, maksymalna stawka wynosi od wartości:

1) do 3000 zł – 100 zł;

2) powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł;

3) powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł;

4) powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł;

5) powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł;

6) powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł;

7) powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nie więcej niż 7500 zł.

Więcej artykułów