Zawarcie umowy nie zawsze oznacza podpisanie formalnego dokumentu opatrzonego paragrafami i podpisami. W praktyce, bardzo często umowy zawierane są po prostu na słowo. Ale czy to wystarcza? Czy umowa ustna jest tak samo wiążąca jak pisemna? Kiedy „słowo się rzekło” ma rzeczywiście moc prawną, a kiedy może okazać się niewystarczające?
Umowa ustna czy pisemna: co na to polskie prawo?
Zacznijmy od podstaw. Polskie prawo przewiduje, że umowa dochodzi do skutku w chwili złożenia zgodnych oświadczeń woli stron, niezależnie od formy, w jakiej zostały złożone. Oznacza to, że umowa ustna ma moc prawną, o ile nie została zawarta w sposób sprzeczny z przepisami prawa, na przykład nie narusza wymogu formy pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności. W praktyce więc, jeśli na przykład ustnie umówiłeś się z kimś na naprawę samochodu za określoną kwotę, to jest to umowa i jako taka może być egzekwowana.
Kiedy “słowo się rzekło” ma moc prawną? Ważność umowy ustnej
Kiedy umowa ustna jest ważna? Zasadniczo wtedy, gdy: po pierwsze nie dotyczy czynności prawnych wymagających szczególnej formy, na przykład pisemnej czy aktu notarialnego, po drugie obie strony wyraziły zgodę i po trzecie, przedmiot umowy jest zgodny z prawem i możliwy do wykonania. Przykładem umów ważnych ustnie mogą być chociażby umowa sprzedaży rzeczy ruchomej, takiej jak rower, umowa o dzieło, na przykład namalowanie portretu czy też umowa zlecenia wyprowadzania psa.
Wszystkie te umowy mogą być zawarte ustnie. Ich ważność nie zależy od formy, tylko od zgodnych oświadczeń woli.
Gdy forma ma znaczenie: umowy wymagające formy pisemnej pod rygorem nieważności
Nie zawsze jednak wystarczy tak zwane “słowo honoru”. Istnieją sytuacje, gdy brak formy pisemnej powoduje nieważność umowy. Tak, jak już wcześniej wspominaliśmy, mówimy wtedy o formie pisemnej pod rygorem nieważności. Tego rodzaju wymogi są przewidziane przy czynnościach prawnych o dużej wartości lub ryzyku. Przykładem jest umowa sprzedaży nieruchomości (musi być zawarta w formie aktu notarialnego), umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych, czy też umowa leasingu.
Skutki braku formy pisemnej są tu poważne, a mianowicie umowa po prostu nie istnieje w świetle prawa.
Forma pisemna dla celów dowodowych: kiedy to jest istotne?
Umowa ustna a dowody: są również przypadki, gdy przepisy nie wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, ale jej brak może utrudnić dochodzenie swoich praw, szczególnie w sądzie.
Art. 246 KPC
Jeżeli ustawa lub umowa stron wymaga dla czynności prawnej zachowania formy pisemnej, dowód ze świadków lub z przesłuchania stron w sprawie między uczestnikami tej czynności na fakt jej dokonania jest dopuszczalny w wypadku, gdy dokument obejmujący czynność został zagubiony, zniszczony lub zabrany przez osobę trzecią, a jeżeli forma pisemna była zastrzeżona tylko dla celów dowodowych, także w wypadkach określonych w kodeksie cywilnym.
Umowa na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa: specyfika i forma
Kolejny obszar to tzw. umowa na odległość i umowa zawierana poza lokalem przedsiębiorstwa. Obie te formy często spotykamy w e-commerce, handlu online czy usługach domowych.
Choć mogą być zawarte ustnie lub elektronicznie, to przedsiębiorca ma obowiązek potwierdzić warunki umowy na trwałym nośniku (np. e-mail, dokument PDF).
To istotne, bo trwały nośnik z umową umożliwia konsumentowi m.in. odstąpienie od umowy w terminie 14 dni. Brak potwierdzenia warunków na piśmie lub mailowo może działać na niekorzyść przedsiębiorcy, a nawet przedłużyć prawo do odstąpienia!
Jak udowodnić istnienie i treść umowy ustnej w sądzie?
Wielu klientów pyta: jak udowodnić umowę ustną? W końcu nie mamy podpisu, dokumentu, nagrania… Ale jest kilka sposobów:
- Świadkowie – osoby trzecie, które były obecne przy zawieraniu umowy.
- Wiadomości SMS, e-mail, komunikatory – mogą potwierdzać ustalenia.
- Nagranie rozmowy – o ile dokonane legalnie.
- Zachowanie stron po zawarciu umowy – wykonanie umowy lub potwierdzenia płatności.
Czy SMS jest dowodem umowy? Tak, dowód z SMS może być skuteczny, ale sporo też zależy od kontekstu całej sytuacji. W przypadku sporu sądowego, każda wskazówka i materiał może przesądzić o wyniku. Spór o umowę ustną bywa trudny do rozstrzygnięcia, ale nie niemożliwy do wygrania.
Zalety i wady umów ustnych oraz pisemnych
Umowa ustna
Niezaprzeczalnymi zaletami umowy ustnej jest na pewno szybkość, wygoda i elastyczność. Ten rodzaj umowy często wystarcza przy prostych sprawach. Wady? Trudna do udowodnienia, większe ryzyko nieporozumień i często brak jasnych warunków.
Umowa pisemna
Tutaj zalet można wymienić sporo, a jedną z nich niezaprzeczalnie jest dowód istnienia i jej treść, większe bezpieczeństwo prawne oraz możliwość szczegółowego uregulowania kwestii. Wady? Niektórzy upatrują się minusów w postaci wymagań czasu i formalności, a także często bywa postrzegana jako zbyt oficjalna przy prostych transakcjach.
Kiedy zawsze wybierać formę pisemną?
Nie każda umowa musi być pisemna, ale są sytuacje, kiedy warto to zrobić dla własnego bezpieczeństwa, nawet jeśli nie wymaga tego prawo. Oto przykłady:
- Gdy umowa zawiera wiele szczegółów, takich jak zakres prac, terminy, kary umowne.
- Przy transakcjach z osobami obcymi lub przez Internet.
- Gdy masz jakiekolwiek wątpliwości co do uczciwości drugiej strony.
- Gdy zawierasz umowę o dzieło lub umowę zlecenia, której wykonanie może być sporne.
Dobrą praktyką jest korzystanie z gotowych szablonów. Wzór umowy pisemnej znajdziesz bez trudu online, choć najlepiej skonsultować go z prawnikiem.
Sprawdź – adwokat Katowice.
Czy umowa słowna jest wiążąca?
Czy umowa słowna jest wiążąca? Tak, ale nie zawsze wystarczająca. Prawo dopuszcza umowy ustne, ale pod pewnymi warunkami. Jeśli masz wątpliwości, czy dana forma umowy będzie wystarczająca, lepiej nie ryzykować i sięgnąć po formę pisemną. W razie sporu łatwiej będzie bronić swoich racji, a dokument to zawsze o jedno „słowo przeciwko słowu” mniej.
